menu banner

Park historyczny – Park Vitturi

Słynny specjalista od rolnictwa, przewodniczący Agrarnej Akademii w Kasztelu Lukszciu, szlachcic Radoš Micheli Vitturi, w drugiej połowie XVIII wieku założył pierwszy park w Kasztelach, o czym świadczy obraz darczyńców Vitturi z postacią św. Rocha, trzymającego na dłoni park. Obraz został namalowany około roku 1760. Obecnie park znany jest pod nazwą Park Vitturi. Położony jest nad brzegiem morza w Luksziciu. Zajmuje powierzchnię 7450 m2. Za twierdzeniem dotyczącym okoliczności jego powstania, świadczy dodatkowo klasycystyczny układ parku oraz renesansowo-barokowe elementy architektury parkowej z "zielonymi rzeźbami" z bukszpanu (Buxus sempervirens L.).
W 1968 roku został ogłoszony pomnikiem przyrody i kultury. W uzasadnieniu Urzędu Regionalnego Ochrony Pomników Kultury, napisano: "Park Vitturi swoją powierzchnią i dostępem od strony morza, stanowi wyjątkowy pomnik naszej starej architektury terenów zielonych. W Dalmacji zachowały się jedynie nieliczne przykłady takich parków, dlatego ten, obok parków Gučetićeva w Trsteno, Garanjinova w Trogirze i Borellijeva w miejscowości Sv. Filip i Jakov, zaliczany jest do rzadkich pomników naszej architektury ogrodowej".
W parku do dnia dzisiejszego zachowały się "zielone rzeźby" z bukszpanu, stare okazy cyprysa, sosny alpejskiej, pinii, wawrzynu (Cupressus L., Pinus halepensis L., Pinus pinea L., Laurus nobilis L.) i innych. Na szczególną uwagę zasługuje egzotyczne drzewo firmiana (Firmiana simplex Bois) z rodziny kakaowców, kielichowiec wonny oraz inne gatunki. Ogród przez dziesiątki lat był zaniedbany. Na szczęście, zachowana została jego powierzchnia, obecnie regularnie pielęgnowana.
Przy odnawianiu parku należało wykonać dokumentację projektu oraz zacząć pielęgnację i rewitalizację parku, ażeby stał się jedną z atrakcji turystycznych.

Szkolny ogród botaniczny Szkoły Podstawowej Ostrog

Niedługo po przeniesieniu szkoły podstawowej w 1976 roku, do nowego budynku w Kasztelu Luksziciu, zaczęto porządkować całkowicie zaniedbane tereny wokół szkoły, które od samego początku porządkują uczniowie i nauczyciele.
Wokół budynku szkoły, na powierzchni 4 hektarów, rośnie ponad 1400 gatunków roślin pochodzących z całego świata, choć przeważają gatunki klimatu podzwrotnikowego śródziemnomorskiego. Największą część zajmuje park-arboretum urządzony w pejzażowym stylu parków angielskich.
Ogród południowy, przez swoją wielkość oraz korzystny mikroklimat, jest najbogatszą częścią szkolnego ogrodu botanicznego. Znajdują się tutaj grupy autochtonicznych i egzotycznych drzew, krzewów, klomby, na przykład drzewa kamforowca, eukaliptusa, awokado, akacje, sekwoje, libański i himalajski cedr, jaśminowce i bugenwilie.
W północnym ogrodzie znajduje się "mały park" o kompozycji w stylu parku francuskiego, z symetrycznymi liniami, z niskim żywopłotem z bukszpanu i bogatą kolekcją oleandrów. Wybudowano tutaj również kamienną scenę wykorzystywaną podczas imprez kulturalnych i artystycznych.
Częścią składową ogrodu jest gaj oliwny, mający 170 drzew, w tym 45 miejscowych i obcych gatunków, co stanowi największą tego typu uprawę na chorwackim wybrzeżu.

Ogród Biblijny Stomorija – sanktuaruim Matki Bożej Stomorskiej (Gospe od Stomorije)

W Kasztelu Nowym, na południowych stokach Kozjaka, już w 1189 roku, wzniesiono kościółek św. Marii od Špiljana, dzisiaj zwanej Matki Bożej Stomorskiej (Gospa Stomorija). W tym miejscu, gdzie można poczuć harmonię współżycia duchowości i przyrody, został założony Ogród Biblijny. Od stuleci rosną tu platany, oliwki, figowce, winorośl, rośliny, które wspomniane zostały w Biblii. Staraniami miłośników przyrody, zostały posadzone również inne gatunki, takie jak drzewo Judasza, wawrzyn, akacja, zioła stosowane jako przyprawy, rośliny aromatyczne i inne. Przy wejściu, w Przedsionku, znajduje się pamiątkowy kamień, praca autorska rzeźbiarza Marka Gugicia, na którym jest napisane: "Na pamiątkę drugiej pielgrzymki Ojca Świętego Jana Pawła II założyliśmy Ogród Biblijny w Stomoriji nad zatoką. Mieszkańcy. Kasztela, 27 września 1998 roku". Na przeciwko posadzono papieską oliwkę, pobłogosławioną przez Ojca Świętego tego samego roku w Splicie.
Na północ od kościółka urządzono część tarasową Jidro, gdzie pod starymi drzewami oliwnymi ustawiono Kolumnę megalitową na cześć chorwackich «wielkich», którzy w swojej twórczości czerpali natchnienie z Biblii – św. Hieronim (przekład Biblii na łacinę), Juraj Dalmatinac (budowniczy obiektów sakralnych), Marko Marulić (autor poematu "Judyta" oraz innych utworów), Bartol Kašić (tłumaczenie Biblii na chorwacki) oraz Ivan Meštrović (rzeźbiarz motywów biblijnych).
Z wysepki na potoku, każdego przybysza wita Arka Noego, drewniana rzeźba, dzieło znanego artysty Vaska Lipovca.
Przez Pole Matki Bożej (Gospina njiva) można dojść kamienną Drogą Krzyżową, gdzie kolejne stacje przedstawione są przez krzewy aromatycznego mirtu, aż do Krzyża Pańskiego, dzieła rzeźbiarza Kažimira Hraste.
Na punkcie widokowym, skąd rozciąga się przepiękny widok na Kasztelańsko polje i zatokę, posadzono małą winnicę jako pomnik najemnym chłopom i winorośli, którą uprawiali. Posadzono tam różne odmiany miejscowej winorośli, wśród których znalazł się także Kaštelanski crljenak, znany na świecie, a szczególnie w Kalifornii (USA), jako Zifandel. Odmiana ta pochodzi z Kasztelu.
Dzięki staraniom Zarządu Miasta, wspierającego odnowę parków miejskich oraz stowarzyszeniu mieszkańców Kaszteli, które stara się zharmonizować potrzeby życiowe z ochroną środowiska, Miasto Kasztela w 2003 roku, otrzymało nagrodę - brązową plakietę "Entente florale", przydzielaną w kategorii miast przez Europejskie stowarzyszenie na rzecz kwiatów i środowiska (The European association for flowers and landscaping) z Brukseli.